'Raakte je op lagerwal bezet, dan was er weinig hoop'

door Christian Lemée
archeoloog Køge Museum (Denemarken)

De Ommelandsvaart gold als een gevaarlijke route, aangezien er geen natuurlijke havens of schuilplekken waren benoorden Ribe, Fanø en de Ho Bugt (het huidige Esbjerg).
De koggen kunnen hebben geladen en gelost in Ribe, want dat heeft een maritieme traditie die teruggaat tot de tijd van de Vikingen. Maar benoorden Fanø was het gevaarlijk, want er waren geen markante navigatiepunten op deze lange kust vol zandduinen. Daarna volgde de oversteek van de Jammer Bugt richting de noordpunt van Jutland.

Aangezien wordt aangenomen dat koggen gemiddeld vier tot zes knopen liepen, zou dat traject bij gunstig weer minstens 2,5 dag vergen. Met gunstig weer bedoel ik wind van achter tot halve wind. Een westelijke of noordwestelijke wind kon al risico´s door verlijeren opleveren. Raakte je op de lagerwal bezet, dan was er weinig hoop meer. Op sommige stukken liggen drie zandbanken voor de kust. Wie niet verdronk of stierf door onderkoeling en levend de kust bereikte zou daar heel weinig en ook nog eens erg arme mensen vinden die konden helpen. De lokale bewoners konden zich wel eens ontpoppen als plunderaars van schip en persoonlijke bezittingen.
Ver op zee blijven was het veiligst, neem ik aan ...
Ik ken geen historische bron die de te varen route beschrijft.
De route via de Limfjord en de ingang bij Thyborøn was in die tijd geen optie, want in de Middeleeuwen scheidde een strook land de Noordzee van de werkelijke Limfjord.

Mogelijk was er een andere, noordelijker gelegen, ingang tot de Limfjord. Hier werd in de jaren tachtig van de vorige eeuw het wrak van de tot nu toe oudst bekende kogge gevonden bij Kollerup. Het schip was gestrand om de kust, maar lag bij ontdekking enkele kilometers landinwaarts. De kogge is niet voor expositie uitgegraven; er is alleen een tekening van de onderzochte site.

Ik heb een reconstructie proberen te maken van een sectie van de Kollerup kogge, die op ware grootte is nagebouwd en deel uitmaakt van de expositie van het onlangs geopende Europaïsches Hansemusem Lübeck, ook jullie einddoel. Het schip vormt zo een soort theatercoulisse…
Andere koggevondsten in Denemarken zijn die in de Kolding fjord en Lynæs.

Tal van jaren geleden was er al een plan om een wetenschappelijk boek over koggevondsten in Denemarken uit te geven, maar dat is er (nog) niet van gekomen.