Kamper Kogge maakt Ommelandvaart

Een Ommelandvaart maken. Dat prijkt al jarenlang bovenaan de wensenlijst van de Kamper Kogge. In februari kwam met de IJsselkogge zes eeuwen aan maritieme geschiedenis boven water. In mei is het zover en laat de Zwarte Dame uit Kampen, de enige varende kogge van Nederland, historie en Hanzetijd herleven door het eeuwenoude zog van haar middeleeuwse voorgangers te volgen.
In het verleden en ook nu nog geldt deze overzeese handelsroute vanuit de Lage Landen om Denemarken heen naar de Oostzeelanden niet bepaald als een pleziertochtje. De vorige poging die de Kamper Kogge ondernam (in 2004) moest vanwege barre weersomstandigheden en uitputting van de bemanning voortijdig worden afgebroken.
En nu wacht de herkansing.
Het schip is in de maanden daarvoor met man en macht in tiptop conditie gebracht en de bemanning heeft zich grondig voorbereid.
Op 6 mei 2016 begint de Zwarte Dame aan haar roemruchte vaartocht uit de Hanzetijd. Bestemming: het Duitse Lübeck, waar zij is uitgenodigd voor een groot

Hanzefestival, van 20 tot en met 22 mei. Maar door flink tegenwerkende weersomstandigheden ligt de Kogge noodgedwongen een week lang verwaaid op Terschelling en moet, om op tijd in Lübeck te zijn, uitwijken naar de route via het Kielerkanaal. Donderdag 19 mei wordt Lübeck bereikt en maandag 23 mei onderneemt de bemanning een nieuwe poging om - wederom zoveel mogelijk ‘op zeil’ - de tocht om de Noord te volbrengen. De circa 650 mijl lange route voert de Kamper Kogge dan eerst over de Oostzee naar het noorden, waarna de Kogge de noordelijkste stad van Denemarken, Skagen, rondt. Daar, bij de 58ste breedtegraad, buigt zij naar het westen en kiest een zuidelijke koers over de Noordzee, naar Helgoland en daarna de Waddeneilanden.
Voor het eerst in meer dan vijf eeuwen is een koggeschip 'om de Noord' gezeild. Op 4 juni keert de Kamper Kogge terug in haar thuishaven. Missie geslaagd!

lees hier het gedicht van Reindert, Skriever van Wilsum,
over de Ommelandvaart 2016
De Hanze

Middeleeuwse kustvaarder

De kogge is het eerste zeewaardige vrachtschip van de late middeleeuwen (1300 - 1500). Het robuuste schip kan voor die tijd grote hoeveelheden lading vervoeren (tussen de 60 en 80 ton) over de meest gangbare handelsroutes: de zee en de grote rivieren. Deze 'kustvaarder van de middeleeuwen' vormt dan ook een cruciale schakel in de opbloeiende handel van steden in noordelijk Europa, verenigd in het Hanzeverbond. Honderden koggen bevaren in de late middeleeuwen de Noord- en Oostzee.

De Hanze

De Hanze (1100 - 1500) ontstaat als kooplieden in noordelijk Europa besluiten samen te werken. Dan kunnen ze veiliger reizen, op grotere schaal inkopen en samen sterk staan tegen de nukken en willekeur van landsheren. Dit internationale samenwerkingsverband groeit uit tot een machtig en invloedrijk verbond van handelssteden. In de hoogtijdagen strekt de Hanze zich uit over Duitsland, Nederland, Vlaanderen, Scandinavië, Polen, de Baltische Staten, Spanje en Portugal, Engeland en Schotland. Dankzij de handel in zout, graan, hout, haring, stokvis, bier, wijn, barnsteen, laken, bijenwas en pelzen floreren de Hanzesteden en verrijzen er stadsmuren en poorten, koopmanshuizen en handelskantoren waar de rijkdom en allure vanaf spat. De erfenis van deze 'gouden eeuw' is in onder meer de prachtige, historische binnenstad van Kampen nog altijd goed zichtbaar.

Ommelandvaart

Een veel bevaren route in die tijd is die vanuit de Lage Landen 'om de Noord' naar de Oostzeelanden, de Ommelandvaart. Een gevaarlijke tocht want het kan er behoorlijk spoken door de wind en onberekenbare stromingen. Aan boord bevinden zich naast de schipper en de aangemonsterde bemanning (scheepskinderen), kooplieden die zich met hun handelswaar hebben ingekocht voor een reis. Slapen doen de opvarenden op en bij de lading. Het vaarseizoen loopt vanaf februari (Sint Pieter op 22 februari, later vervroegd naar Maria Lichtmis op 2 februari) tot half november (omstreeks Sint Maarten op 11 november). Vanwege de korte dagen, het barre weer en een vaak dichtgevroren Oostzee ligt de vaart in de winter stil.

Middeleeuwse kost

De eetcultuur in de middeleeuwen verschilt nogal van de onze. In die tijd is het gebruikelijk om maar twee keer per dag te eten: tussen de middag (noen) en aan het begin van de avond. Dat zijn dan wel twee warme maaltijden. Wat wordt opgediend, is natuurlijk sterk afhankelijk van de mate van welvaart - de adel kan dagelijks aanschuiven voor een rijkelijk gevulde dis, voor de gewone man is de menukaart toch wat beperkter.
De middeleeuwer houdt van de smaken zoet, zuur en gekruid. Honing is de belangrijkste zoetstof. Op het menu staat vooral veel vlees, vis, brood en bier. En heel veel eieren. Brood wordt meestal gebakken van rogge, maar ook granen als tarwe, gerst en haver zijn in trek. Aardappels zijn er nog niet, groente wordt maar mondjesmaat gegeten. Wel verorberen de middeleeuwers veel uien, knoflook, kool, erwten, wortelen en knollen
. Fruit is ook voorhanden, zoals appels, peren, bessen. Veel voedsel wordt ingezouten en gedroogd. Stokvis (gedroogde kabeljauw) is daar een voorbeeld van. Op tafel staat vaak een pastei (gerecht met deegkorst) of galentijn (ragout).

Wat eet de bemanning van de Kamper Kogge?

De Kamper Kogge heeft de luxe van een elektrische kookplaat. Scheepskokken Gerda van ’t Hul (heenreis) en Jackie van den Bosch (terugreis) zorgen aan boord voor een gevarieerd en voedzaam menu. Als het schip ligt afgemeerd is koken ‘een eitje'. Maar tijdens het varen wordt het een hele toer die flink wat behendigheid vergt van de kok! Alle vier de pannen kunnen nu gelukkig worden vastgezet op de kookplaat. Dat scheelt, iets.

Hieronder enkele recepten van scheepskok Gerda (alle recepten zijn voor ruim twaalf hongerige personen).

Stenen kookplaat

Onderweg tijdens de lange vaartocht 'Om de Noord' in de middeleeuwen wordt aan boord van de koggeschepen ook warm gegeten. Koken gebeurt op een kookplaat: een laag stenen met daaronder zand. En in een soort koepelvormige oven, zoals zeer recent is gebleken: de onlangs boven water gehaalde IJsselkogge had zo'n 'pizza oven' aan boord. De maaltijd bestaat veelal uit bonen en gedroogd spek, het drinken aan boord is bier.

Bruine bonen schotel

10 grote blikken uitgelekte bruine bonen
4 rookworsten, in stukjes
halve kilo gerookte spekblokjes of bacon
4 rode paprika’s, in blokjes
8 uien, in blokjes
grote pot augurken, in stukjes

Spekblokjes, ui en paprika bakken, bruine bonen erbij doen en goed opwarmen. Ondertussen de rookworsten garen en in plakjes bij de bonen doen. Augurken erdoor roeren.

Piperade (lunchgerecht, voor op brood)

minstens 25 eieren
uien
paprika’s
tomaten
kaas

Tomaat, paprika en ui smoren. Eieren loskloppen met zout en peper en door groentemengsel roeren en laten stollen.

Friese minestronesoep

2 droge harde worsten
200 g spekjes
2 blikjes tomatenpuree
200 g sperziebonen
4 á 6 stengels bleekselderij
volle hand macaroni
2 grote potten witte bonen in tomatensaus
500 g (groene) kool
3 liter pittige bouillon (van tablet)
zout, peper, knoflook, tuinkruiden

Spek uitbakken in wat boter, tomatenpuree meebakken, bouillon erbij plus alle andere ingrediënten. Een kwartier koken, dan de witte bonen erbij en nog even opwarmen.

Macaroni met witte saus

1,5 kilo macaroni
4 pakken tagliatellesaus
3 uien
wat prei, paprika en/of courgette
750 gram mager rookspek, in dobbelsteentjes
2 ons kaas

Spek uitbakken, uien, prei en paprika meebakken. Macaroni koken volgens de verpakking, tagliatellesaus maken volgens de verpakking. Alles door elkaar roeren, bestrooien met kaas.

Pilav

1,5 kilo rijst
6 grote uien, gesneden
2 á 3 blikken perzik
ruime hoeveelheid smac en/of ham, in reepjes
flinke scheut ketjap manis
2 eetlepels sambal

Rijst koken volgens de verpakking. De ui fruiten en samen met de rest van de ingrediënten door de rijst roeren en nog even opwarmen.

Gastblogs

'Platvissen en ons verhaal'

door Wouter Waldus

lezen

'Vogels, vissen ...en een muis'

door Reijer van 't Hul

lezen

'Raakte je op lagerwal bezet, dan was er weinig hoop'

door Christian Lemée

lezen

Koggewrakken langs de Deense kust

door Jørgen Dencker

lezen

Contact 

Stichting Kamper Kogge
Havenweg 7
8262 BZ Kampen
Nederland
kogge@kamperkogge.nl of bel 038-3310515 

Stel een vraag

Versturen